Problemi sa varenjem spadaju među najčešće zdravstvene tegobe savremenog čoveka. Nadutost, gorušica, bol u stomaku, promene u pražnjenju creva, osećaj težine posle obroka, kao i pad apetita, simptomi su koje veliki broj ljudi makar povremeno oseća.
Ipak, iako se često doživljavaju kao prolazne i bezazlene smetnje, oni nekada mogu biti prvi znak ozbiljnijih oboljenja digestivnog sistema. Upravo to je bila centralna tema emisije Blic zdravlje – kako razlikovati funkcionalne i prolazne tegobe od simptoma koji zahtevaju dijagnostiku, specijalistički pregled i eventualno endoskopske procedure.
Emisija je obuhvatila širok spektar gastroenteroloških tema: od gastritisa, ulkusa i sindroma iritabilnog creva, preko zapaljenskih bolesti creva poput Kronove bolesti i ulceroznog kolitisa, pa sve do masne jetre, hepatitisa i prevencije karcinoma debelog creva i jetre. Poseban akcenat stavljen je na značaj ranog javljanja lekaru, prepoznavanje alarmnih simptoma, savremene metode dijagnostike i ulogu pravilne ishrane i načina života u očuvanju zdravlja digestivnog sistema.
Reč stručnjaka
Glavni gost u studiju bio je doc. dr Srđan Marković, specijalista interne medicine i gastroenterolog iz Kliničko-bolničkog centra Zvezdara u Beogradu. On je iz stručnog ugla objasnio razlike između funkcionalnih i organskih bolesti digestivnog sistema, govorio o zapaljenskim bolestima creva, sindromu nervoznog creva, ulozi stresa, endoskopskim procedurama i prevenciji malignih bolesti.
Na terenu su razgovori vođeni i sa drugim stručnjacima. Dr Slobodan Srečković, gastroenterolog, koji je pojasnio kada su gastroskopija i kolonoskopija neophodne i zašto preventivni pregledi mogu biti presudni u ranom otkrivanju bolesti.
Kada je reč o oboljenjima jetre, sagovornica reportera bila je dr Milica Stojković Lalošević, gastroenterolog, koja je govorila o prvim simptomima bolesti jetre, dijagnostici i lečenju, kao i o značaju ultrazvučnog pregleda u otkrivanju masne jetre i drugih hepatobilijarnih poremećaja.
Razlika između čestih, funkcionalnih probavnih smetnji i ozbiljnih upalnih bolesti
Jedna od najvažnijih tema bila je razlika između čestih, funkcionalnih probavnih smetnji i ozbiljnih upalnih bolesti. Doc. dr Marković je objasnio da veliki broj pacijenata ima tegobe koje liče na ozbiljnu bolest, ali se na kraju ispostavi da je reč o funkcionalnim poremećajima, odnosno stanjima kod kojih ne postoji organsko oštećenje, ali simptomi mogu biti vrlo izraženi i dugotrajni.
U tom kontekstu posebno je objašnjen sindrom iritabilnog creva, odnosno sindrom nervoznog creva. Rečeno je da je to funkcionalni poremećaj debelog creva, često povezan sa osovinom mozak-crevo i da stres igra važnu ulogu u nastanku i pogoršanju simptoma. Tipični simptomi uključuju bolove i grčeve u trbuhu, nadutost, dijareju, zatvor ili smenjivanje dijareje i zatvora. Karakteristično je da bolovi popuštaju nakon pražnjenja creva. Međutim, iako se radi o funkcionalnom poremećaju, važno je prethodno isključiti ozbiljnije bolesti, jer se nijedan bol u stomaku ne sme olako pripisati samo “nervozi”.
Velika pažnja posvećena je i Kronovoj bolesti i ulceroznom kolitisu, odnosno hroničnim zapaljenskim bolestima creva. Na jednostavan i razumljiv način objašnjeno je da je ulcerozni kolitis upala ograničena na debelo crevo, dok Kronova bolest može zahvatiti bilo koji segment digestivnog trakta, od tankog do debelog creva. Zajednička osobina ovih bolesti jeste upala, koja može biti dugotrajna, iscrpljujuća i značajno uticati na svakodnevno funkcionisanje pacijenta. Istaknuto je da danas postoje savremene terapijske mogućnosti i da je cilj lečenja da se očuva crevo, kontroliše upala i spreče komplikacije.
Alarmni simptomi koje ne treba zanemariti
Jedan od najvažnijih delova emisije odnosio se na takozvane alarmne simptome. Prema objašnjenju gastroenterologa, to su znaci koji zahtevaju ozbiljan pristup i brzo javljanje lekaru. Među njima su:
-
krv u stolici,
-
bol u trbuhu koji traje ili se ponavlja,
-
neobjašnjiv gubitak telesne težine,
-
otežano gutanje,
-
produžena povišena temperatura,
-
uporne probavne tegobe koje ne prolaze.
Poruka emisije bila je jasna: sve što traje, ponavlja se ili narušava kvalitet života zahteva pregled. Čak i kada simptomi deluju “obično”, njihovo dugo trajanje može ukazivati na postojanje upale, ulceracije, poremećaja apsorpcije ili drugih bolesti digestivnog sistema.
Gastroskopija i kolonoskopija – Strah je veći od same procedure
Posebno važan segment emisije odnosio se na endoskopske procedure, pre svega gastroskopiju i kolonoskopiju, koje kod mnogih pacijenata izazivaju strah i nelagodu. Objašnjeno je da su to neprijatni, ali izuzetno važni dijagnostički pregledi bez kojih se mnoga oboljenja ne mogu pouzdano potvrditi ili isključiti.
Gastroskopijom se pregledaju jednjak, želudac i dvanaestopalačno crevo, dok se kolonoskopijom pregleda debelo crevo i završni deo tankog creva. Savremena endoskopija omogućava direktan uvid u sluznicu digestivnog trakta, uzimanje biopsija, otkrivanje zapaljenja, ulkusa, polipa i tumora. U emisiji je naglašeno da pacijenti često nakon pregleda kažu da su se nepotrebno plašili, jer je sama procedura znatno manje strašna nego što su očekivali.
Prevencija karcinoma debelog creva
Izuzetno značajan deo razgovora odnosio se na prevenciju kolorektalnog karcinoma, koji je, kako je navedeno, među najčešćim malignitetima u Srbiji. Objašnjeno je da karcinom debelog creva u velikom broju slučajeva nastaje iz polipa tokom više godina, što ostavlja dovoljno vremena da se promena otkrije i ukloni pre nego što postane zloćudna.
Za osobe bez porodičnog opterećenja preporučeno je da nakon 45. godine redovno rade test stolice na okultno krvarenje. Ukoliko je test pozitivan, sledi kolonoskopija. Kod osoba koje imaju bliskog srodnika obolelog od karcinoma debelog creva, skrining treba započeti ranije – okvirno 10 godina pre uzrasta u kojem je bolest otkrivena kod obolelog člana porodice. Ovakav pristup je medicinski opravdan i predstavlja osnov savremene prevencije.
Jetra – Bolest koja dugo može biti nema
Tema bolesti jetre obrađena je kroz priču o masnoj jetri, hepatitisima i značaju preventivnih pregleda. Naglašeno je da masna jetra često može biti potpuno asimptomatska i da se neretko otkriva slučajno, na ultrazvučnom pregledu abdomena. Upravo zbog toga ultrazvuk ima važnu ulogu u preventivnim pregledima, jer omogućava jednostavan, neinvazivan i bezbolan uvid u stanje jetre, žučne kese, pankreasa i drugih trbušnih organa.
U emisiji je skrenuta pažnja i na povezanost nezdrave ishrane, gojaznosti, metaboličkih poremećaja i razvoja masne jetre. Takođe je naglašeno da zdravlje jetre i zdravlje creva ne treba posmatrati odvojeno, jer poremećaji u ishrani, gojaznost i loše životne navike često istovremeno utiču na više organa digestivnog sistema.
Ishrana, intolerancije i probiotici
Govorilo se i o intolerancijama na hranu, posebno o intoleranciji na laktozu, koja može izazivati dijareju, nadutost i nelagodnost nakon unosa mleka i mlečnih proizvoda. Objašnjeno je da je važno razlikovati stvarnu enzimsku netoleranciju od proizvoljnih i nedovoljno stručnih tumačenja raznih testova koje pacijenti često rade na svoju ruku.
Kada je reč o probioticima, poruka stručnjaka bila je umerena i racionalna: probiotici imaju svoje mesto, naročito kod dijareje, sindroma iritabilnog creva, tokom primene antibiotika i pri promeni sredine, ali ih ne treba uzimati nekritično i bez jasne indikacije.
Značaj očuvanja zdravlja digestivnog sistema
Osnovna poruka cele emisije jeste da zdravlje digestivnog sistema nije samo pitanje trenutne tegobe, već pokazatelj opšteg stanja organizma i životnih navika. Simptomi poput nadutosti, bola, promena u stolici, gubitka apetita ili telesne mase ne treba automatski tumačiti kao bezazlene, ali ni panično doživljavati kao znak teške bolesti. Ključ je u pravovremenom prepoznavanju alarmnih simptoma, stručnom pregledu i odgovarajućoj dijagnostici.
Emisija je na stručan i razumljiv način pokazala da savremena gastroenterologija danas raspolaže efikasnim metodama za rano otkrivanje i lečenje velikog broja bolesti želuca, creva i jetre. Istovremeno, podsetila je da su prevencija, uravnotežena ishrana, kontrola stresa i redovni pregledi osnova očuvanja zdravlja. Drugim rečima, kada je reč o digestivnom sistemu, važi jednostavno pravilo – ono što traje, ponavlja se ili zabrinjava ne treba trpeti, već proveriti na vreme.
Pogledajte celu emisiju: