Inflamatorne bolesti creva

Termin inflamatorne (zapaljenske) bolesti creva (inflammatory bowel disease, IBD) uključuje autoinflamatorne bolesti digestivnog trakta: Kronovu bolest, ulcerozni kolitis i nedeterminisani kolitis. Klinički se ove bolesti manifestuju povremenim upalama delova gastrointestinalnog sistema sa različitim simptomima uz hroničan, nepredvidljiv tok bolesti.

Svrstavaju se u idiopatske inflamatorne bolesti creva, što znači da uzrok nastanka još uvek nije sa sigurnošću utvrđen. Smatra se da nastaju kao posledica urođene sklonosti (genetske predispozicije) koja izaziva abnormalni imunski odgovor na crevne mikroorganizme, borbu prozapaljenskih i antizapajenskih citokina u sluznici creva.

Inflamatorne bolesti creva se najčešće dijagnostikuju između 15. I 30. Godine, dok se drugi starosni pik registruje između 55. I 65. Godine života. Procenjeno je da 3% evropske populacije ima inflamatorne bolesti creva, što iznosi 2,5-3 miliona ljudi. U Srbiji ne postoji tačan podatak o učestalosti ovih bolesti, ali se smatra da oko 10000 ljudi boluje od ovih bolesti. Pored toga, brojne studije tokom poslednjih godina pokazuju porast učestalosti ovih bolesti u različitim delovima sveta ukazujući na globalni zdravstveni problem.

Na porast učestalosti utiču različiti faktori sredine: izostanak dojenja i upotreba antibiotika u ranom detinjstvu, način ishrane, pušenje, stres, poremećaj sna, deficit vitamina D. Hronični proliv (duže od mesec dana), noćne stolice, krv u stolici, povišena temperatura, grčevi u trbuhu, gubitak na telesnoj tezini, zaostajanje u rastu u pedijatrijskoj populaciji mogu biti prvi simptomi koji pacijenta dovode lekaru koji ce sprovesti adekvatnu dijagnostiku. Nekada se dijagnoza Kronove bolesti postavi I nakon operacije.

Dijagnostika i lecenje bolesnika sa ulceroznim kolitisom i Kronovom bolesti danas podrazumeva strateški plan koji se donosi na osnovu karakteristika bolesti kao što su aktivnost bolesti – blaga, umerena i teska,  ekstenzivnost bolesti, lokalizacija i tip bolesti, kao i dosadašnji tok bolesti. Stoga je potrebno uzeti u obzir učestalost relapsa, težinu relapsa, odgovor na dosadašnju terapiju, neželjene efekte terapije, prisustvo ekstraintestinalnih manifestacija I komplikacija bolesti, godine kad je bolest nastala, kao i socio-epidemiološku anketu.

Veoma je važno analizirati odgovor na dosadašnju terapiju, posebno kod pacijenata koji imaju egzacerbaciju bolesti. Naročito je značajno proceniti da li kod pacijenta postoji adekvatan odgovor na terapiju lekovima iz grupa kortikosteroida i imunosupresivnih lekova (imunomodulatornih lekova), ili se radi o kortikosteroid-zavisnoj bolesti, kortikosteroid-refraktarnoj bolesti ili imunomodulatorno-refraktarnoj bolesti.

Lečenje inflamatornih bolesti creva

U kliničkoj praksi postoje dva pristupa u lečenju pacijenata sa IBD. „Step up“ pristup podrazumeva otpočinjanje lečenja sa manje potentnim lekovima, uz postepenu eskalaciju terapije ka potentnijim lekovima, dok, „top down“ pristup označava otpočinjanje lečenja sa najpotentnijim lekovima (monoklonskim antitelima) kao prvom linijom terapije.

Pri svakom terapijskom izboru treba proceniti potencijalnu korist od planirane terapije u odnosu na moguće neželjene efekte. Najnovija strategija u lečenju pacijenata sa IBD jeste lečenje do cilja (engl. „treat to target“), što podrazumeva da se kod pacijenata sa „ranom bolesti“ (bolest koja traje manje od 18 meseci) i bez komplikacija, kombinovanom terapijom sa više lekova (obično kombinacijom anti-TNF agensa i imunosupresiva) postigne duboka remisija uz istovremenu strogu kontrolu efikasnosti terapije (merenje nivoa leka odnosno antitela) i njene bezbednosti.

Sa druge strane, kod pacijenata sa dugotrajnom bolesti („kasna bolest“) cilj lečenja kombinovanom terapijom je zaustavljanje progresije bolesti, odnosno stabilizacija i kontrola bolesti. U prvoj grupi pacijenata sa dostizanjem cilja, nakon postizanja duboke remisije, može se razmotriti i deeskalacija

Terapije

Terapijski ciljevi u inflamatornim bolestima creva

Prvi terapijski cilj u lečenju bolesnika sa IBD jeste postizanje remisije bolesti, dok je drugi terapijski cilj održavanje remisije (prevencija relapsa bolesti) uz što manje neželjenih efekata.

Stoga se danas predlaže individualizovani pristup u lečenju pacijenata sa UC i CD, pri čemu treba ohrabriti pacijenta da aktivno učestvuje u donošenju odluka o izboru terapije. Konačan cilj lečenja je smanjenje i/ili prestanak zapaljenja na nivou sluznice digestivnog trakta, odnosno zaceljenje mukoze (engl. mucosa healing), što dovodi do povlačenja simptoma bolesti i dugotrajne remisije uz značajno smanjenje rizika za nastanak 19 komplikacija bolesti.

U poslednjih nekoliko godina se često koristi izraz „duboka remisija“ koji podrazumeva postojanje kliničke remisije uz kompletno zaceljenje mukoze.