U emisiji „Recept za zdravlje“ gastroenterolog doc. dr Srđan Marković bio je gost na Tanjug TV i u nekoliko minuta sažeto je predstavio jedan od najvažnijih, ali često zanemarenih delova ljudskog organizma – crevima i njihovom uticaju na opšte zdravlje. Tema o kojoj je govorio nije površna, već se tiče svakodnevnih tegoba koje pogađaju veliki broj ljudi: bol u stomaku, promena u pražnjenju creva, nadutost, ali i dublje neravnoteže koje se ne vide na prvu.
Bol u stomaku je jedan od najčešćih razloga zbog kojih ljudi traže medicinski savet, ali često ga pripisuju stresu ili lošoj hrani. Upravo ovakvi simptomi mogu biti pokazatelj disfunkcije digestivnog sistema koja može imati funkcionalnu ili organsku osnovu. Funkcionalne smetnje uzrokuju stvarnu bol i nelagodnost – tipičan primer je sindrom iritabilnog creva (IBS). S druge strane, postoje i zapaljenske bolesti creva (IBD) poput Kronove bolesti ili ulceroznog kolitisa, koje imaju jasnije zapaljenske promene u sluzokoži i zahtevaju drugačiji medicinski pristup.
Funkcionalne i zapaljenske bolesti – Zašto se ne mogu izjednačiti?
Razumevanje razlike između IBS-a i IBD-a ključno je za svakog pacijenta koji ima bolove u stomaku ili promenjen ritam stolice. IBS je, kako ga gastroenterolozi opisuju, poremećaj funkcije creva – pri čemu dijagnostički testovi poput kolonoskopije ne otkrivaju strukturne promene, ali pacijent oseća simptome kao što su grčevi, nadutost, dijareja ili zatvor. Ova pojava, ponekad nazivana i „nervozna creva“, najčešće je povezana sa stresom i emocionalnim faktorima, jer mozak i creva komuniciraju putem složene nervne osovine.
Zapaljenske bolesti creva (IBD) su medicinski drugačijI entitetI. Kod njih postoji stvarna hronična upala sluzokože, što može dovesti do vidljivih promena tokom kolonoskopije i zahtevati specifične terapije, uključujući i biološke lekove. U razgovorima koji je docent Marković imao na drugim javnim platformama, istaknuto je da rana dijagnoza i terapija znatno poboljšavaju ishod lečenja, naročito kod mladih pacijenata kod kojih se ove bolesti sve češće javljaju.
Dijagnostika ne „preskače“ nijedan detalj
Šta, zapravo, očekuje pacijenta koji se javi lekaru sa tegobama? Pre pregleda dolazi detaljna anamneza – razgovor o simptomima, njihovoj učestalosti i vezama sa obrocima ili stresnim situacijama. Analize stolice mogu otkriti znakove upale, krv u stolici ili infekcije, dok kolonoskopija ostaje zlatni standard za procenu stanja sluzokože debelog creva i identifikaciju ozbiljnijih promena. Kod osoba iznad 50. godine ili onih sa porodičnom istorijom malignih bolesti digestivnog trakta, kolonoskopija se često preporučuje i preventivno.
Međutim, kod funkcionalnih poremećaja poput IBS-a, kolonoskopija može biti normalna – što ne znači da simptom ne postoji, već da ne postoji vidljiva strukturalna patologija. U takvim slučajevima pažljivo vođena klinička slika i procena simptoma postaju ključ za postavljanje dijagnoze.
Stres, anksioznost i creva -Neraskidiva veza
Docent Marković je u razgovoru jasno ukazao da stres i emocije mogu imati značajan uticaj na funkciju creva – a to je nešto što ne može da se vidi na slikama ili testovima, već se doživljava kao autentičan telesni odgovor. Kada je organizam izložen stresu, aktivira se takozvani sistem „bori se ili beži“, koji preusmerava resurse sa procesa varenja na akutne reakcije preživljavanja. Kao rezultat, creva usporavaju ili prebrzo rade, što dovodi do promena u broju i sastavu stolice.
Zbog te povezanosti, kod mnogih pacijenata koji imaju bolove bez jasnog organskog uzroka primećuje se i psihološka komponenta, što ukazuje na potrebu za holističkim pristupom. To znači da se pored medicinskih pregleda uzima u obzir i način života, emocionalno stanje, ali i strategije upravljanja stresom.
Kada je važno javiti se lekaru
Najvažnija poruka koju je doc. dr Marković preneo jeste da simptomi digestivnog sistema ne treba da se trpe ili ignorišu. Ako bol u stomaku postane učestao, ako promena stolice traje duže vreme, naročito ako se javi krv ili značajan gubitak telesne težine – to su alarmantni znaci koji zahtevaju specijalističku procenu. Rano dijagnostikovanje omogućava razlikovanje funkcionalnih stanja od ozbiljnijih upalnih ili organskih bolesti i pravovremeno započinjanje adekvatne terapije, što poboljšava kvalitet života pacijenta.
Pogledajte ceo vid